[EN]
On trends, personal vision, and the things that should never have an expiry date.
Recently, under a video I shared about photography, someone left a comment to the effect that I might have been considered good seven or eight years ago, but by now I was “out of the meta.” I thought it was an interesting comment. By this point in my career I’m used to some people liking my photographs and others feeling differently. What stayed with me was the idea of using the “meta” to judge a photographer. Since when did photography have a meta?
In a game, the meta is the set of strategies, characters or ways of playing that work best at a particular time. An update can make a previously strong choice obsolete. Does the same reasoning hold in photography, where the value of a picture also comes from what it preserves of somebody’s life?
1. When being current becomes a measure of being good
Photography has trends. At different times people have liked bright, airy pictures, dark pictures with strong contrast, film emulation, green casts, direct flash, motion blur, off-centre framing and photographs that look like they happened by accident.
Each of those approaches has something interesting in it. Some grow out of real artistic experiments. Others spread because people repeat what is already getting attention online. I think photographers should stay curious enough to try new things and see what they can learn from them.
The problem begins when we assume that a photograph people like right now must be a photograph with lasting value. A picture can get tens of thousands of likes today and be forgotten in a few months. A much quieter picture can become the one thing a family would save first. Both responses tell us something about the photograph, and the number we can see on a screen is only one of them.
2. How much of your work would people still recognise?
Getting better can mean learning to read light, becoming more observant, handling difficult situations with more confidence or finding a clearer way to express what you see. Following taste means watching what people like and making decisions that will help your pictures get a similar response. There’s room for overlap. You can learn something from a trend and make it part of how you work.
But if every decision begins with “How do I make this picture fit the trend?”, sooner or later there’s a question you have to sit with. If you stripped away everything that’s fashionable, what would still make someone recognise this as your photograph?
For me that’s the more interesting question. A photographer’s identity comes through in what makes them stop, what moves them and what they think is worth keeping. Two people can use the same camera, learn the same techniques and apply the same preset. They can walk into the same room and pay attention to entirely different things.
[VI]
Về xu hướng, bản sắc cá nhân và những giá trị không nên có hạn sử dụng.
Gần đây, dưới một video mình chia sẻ về nhiếp ảnh, có một bạn để lại bình luận đại ý rằng 7–8 năm trước mình còn được xem là giỏi, nhưng bây giờ đã "out meta". Mình đọc bình luận ấy và thấy khá thú vị. Không phải vì mình cảm thấy bị xúc phạm. Thực ra, sau từng ấy năm làm nghề, mình đã quen với việc có người thích và người không thích những bức ảnh của mình. Điều khiến mình suy nghĩ là cách bạn ấy sử dụng hai chữ "meta" để đánh giá một photographer. Từ bao giờ nhiếp ảnh lại có meta?
Trong game, meta là những chiến thuật, nhân vật hoặc cách chơi được xem là hiệu quả nhất ở một thời điểm nhất định. Khi trò chơi được cập nhật, những thứ từng rất mạnh có thể trở nên lỗi thời. Nhưng liệu chúng ta có thể áp dụng cách tư duy ấy vào nhiếp ảnh, một lĩnh vực mà giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở hiệu quả thị giác trước mắt, mà còn ở cảm xúc, ký ức và những trải nghiệm rất riêng của con người?
1. Khi xu hướng trở thành thước đo của sự giỏi giang
Mình không phủ nhận sự tồn tại của xu hướng trong nhiếp ảnh. Có những giai đoạn người ta thích ảnh sáng, trong trẻo. Có lúc ảnh tối, tương phản mạnh lại được ưa chuộng. Rồi đến những bộ ảnh giả film, màu xanh ám, flash trực diện, chuyển động nhòe, bố cục cố tình lệch hay những tấm ảnh trông như được chụp một cách ngẫu nhiên. Mỗi xu hướng đều có những điều thú vị riêng. Một số xuất phát từ những thử nghiệm nghệ thuật thực sự, một số khác đơn giản là sự lặp lại của những gì đang được chú ý trên mạng xã hội.
Vấn đề không nằm ở việc chúng ta có nên thử nghiệm những xu hướng mới hay không. Mình nghĩ một photographer nên tò mò, nên học hỏi và không bao giờ tự cho rằng mình đã biết đủ.
Vấn đề bắt đầu khi chúng ta nhầm lẫn giữa một bức ảnh đang được ưa chuộng và một bức ảnh thực sự có giá trị. Hai điều đó đôi khi trùng nhau, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Một bức ảnh có thể nhận được hàng chục nghìn lượt thích hôm nay và chẳng còn ai nhớ đến nó vài tháng sau. Ngược lại, một bức ảnh rất bình thường, chẳng có gì nổi bật về mặt kỹ thuật hay xu hướng, lại có thể trở thành thứ quý giá nhất đối với một gia đình. Nếu chỉ dùng sự chú ý của đám đông làm thước đo, liệu chúng ta có đang bỏ qua những giá trị quan trọng hơn?
2. Phát triển bản thân không đồng nghĩa với chạy theo thị hiếu
Có một sự khác biệt mà mình nghĩ những người làm nghề sáng tạo cần hiểu rõ: phát triển bản thân và thay đổi bản thân để được công nhận không phải là một. Phát triển là khi chúng ta học thêm kỹ năng, mở rộng khả năng quan sát, hiểu ánh sáng tốt hơn, xử lý những tình huống khó tốt hơn và ngày càng diễn đạt được suy nghĩ của mình rõ ràng hơn thông qua hình ảnh. Còn chạy theo thị hiếu là khi chúng ta nhìn xem người khác đang thích gì, rồi điều chỉnh cách chụp của mình để được yêu thích theo cách tương tự.
Tất nhiên, hai điều này không hoàn toàn loại trừ nhau. Chúng ta vẫn có thể học hỏi từ một xu hướng mới và biến nó thành một phần trong ngôn ngữ hình ảnh của mình. Nhưng nếu mọi quyết định sáng tạo đều bắt đầu bằng câu hỏi "Làm thế nào để bức ảnh này hợp trend?", mình nghĩ sẽ đến lúc chúng ta phải đối diện với một câu hỏi khác: Nếu bỏ hết những thứ đang thịnh hành ra khỏi tác phẩm, còn điều gì khiến người ta nhận ra đó là ảnh của bạn? Đối với mình, đó mới là câu hỏi đáng quan tâm.
Bản sắc của một photographer không chỉ nằm ở màu ảnh, ống kính sử dụng hay một kiểu bố cục quen thuộc. Nó nằm ở cách người ấy nhìn thế giới, điều gì khiến họ chú ý, điều gì khiến họ xúc động và những khoảnh khắc nào họ cho rằng xứng đáng được lưu giữ. Máy ảnh có thể giống nhau. Kỹ thuật có thể học được. Preset có thể sao chép. Nhưng cách một con người nhìn nhận cuộc sống thì không dễ sao chép như vậy.
[EN]
3. Will a beautiful picture still matter in twenty years?
I often ask myself that when I photograph weddings. I call it the 20-Year Test. Imagine a couple opening their wedding album twenty years later. They might still appreciate the colour, remember a pose that was popular at the time or wonder how a particular picture was made. I suspect the images they stop at the longest will bring back something more particular to them. Their father, who’s since died, sitting quietly in a corner. Their grandmother smiling when she saw her granddaughter in a wedding dress. A house they lived in together that no longer stands. A friend they haven’t seen in years.
I photographed Minh and Hạnh’s wedding at a house in the countryside. It was a simple wedding. The house had been part of Hạnh’s life for more than 25 years, and it was going to be taken down after the wedding to make way for a new one. If I’d gone looking only for conventionally beautiful angles, I could easily have left a lot of that house out of the pictures.
The old walls, familiar objects and ordinary corners were worth keeping in the frame. They belonged to Hạnh’s life, and once the house came down, there would be no way to photograph that day in those rooms again. A picture can mean that much to the person in it even if a stranger scrolls straight past.
[VI]
3. Một bức ảnh đẹp hôm nay có còn đẹp sau 20 năm?
Đây là câu hỏi mình thường tự đặt ra khi chụp ảnh cưới. Mình gọi nó là 20-Year Test. Hãy thử tưởng tượng một cặp vợ chồng mở lại album cưới của mình sau 20 năm. Lúc đó, họ có còn quan tâm bức ảnh được chụp bằng chiếc máy ảnh nào không? Có nhớ năm ấy màu ảnh gì đang thịnh hành, kiểu tạo dáng nào được nhiều người yêu thích hay photographer đã sử dụng kỹ thuật gì để tạo ra hiệu ứng ấy không? Có thể có. Nhưng mình nghĩ phần lớn những điều khiến họ dừng lại lâu nhất trước một bức ảnh sẽ rất khác.
Đó có thể là hình ảnh người cha đã mất đang ngồi lặng lẽ trong góc phòng. Là nụ cười của người bà khi nhìn thấy cháu gái mặc váy cưới. Là căn nhà cũ nơi cả gia đình từng sống, giờ đã không còn nữa. Hay một người bạn mà họ đã mất liên lạc từ nhiều năm trước. Những điều ấy không cần phải hợp xu hướng để trở nên có giá trị.
Mình từng chụp đám cưới của Minh và Hạnh tại một ngôi nhà ở quê. Đó không phải một đám cưới xa hoa, cũng chẳng có bối cảnh lộng lẫy. Nhưng ngôi nhà ấy đã gắn bó với tuổi thơ cô dâu hơn 25 năm và sẽ được tháo dỡ ngay sau đám cưới để xây lại. Nếu chỉ tìm kiếm những góc chụp đẹp theo tiêu chuẩn thông thường, có lẽ mình đã bỏ qua rất nhiều chi tiết của ngôi nhà ấy. Nhưng mình biết rằng một ngày nào đó, chính những bức tường cũ, những món đồ quen thuộc và những góc sinh hoạt rất bình thường mới là thứ khiến cô dâu muốn nhìn lại lâu nhất.
Một bức ảnh không nhất thiết phải khiến người lạ trầm trồ mới có thể trở nên vô giá đối với người trong cuộc. Và đó là lý do mình luôn tin rằng giá trị của nhiếp ảnh không thể chỉ được đo bằng phản ứng của người xem ở thời điểm bức ảnh ra đời.
[EN]
4. What happens when you start photographing for the algorithm?
Social media has given photographers a way to show their work to people they might never have reached before. It also changes how easy it is to judge a photograph. You can see which one gets shared, which crop stops people scrolling and which colour gets more attention. Those are useful things to know when you’re promoting your work.
When I’m photographing a wedding, I need to ask myself a different question. Am I paying attention to what these people may want to remember, or am I looking for the picture most likely to get attention?
The light may be difficult, the background cluttered and the expression far from flattering. If there’s a story there that matters to the family, it’s worth working out how to photograph it. Documentary work takes care and practice. I have to know the light, choose where to stand and be ready to press the shutter while people get on with what they’re doing. Good technique helps me give the moment a clear frame without having to rearrange it.
5. Do I still need people to think I’m the best?
Some of my photographs have won international awards. There were years when my name came up quite a bit in the wedding photography community. I’m grateful for that recognition. It opened doors and gave me confidence when I was still finding my way.
I’m happy to leave those years where they are. Younger photographers will come along with new ideas and do things better than I could have imagined. I look forward to seeing that. Photography has room for their work and for the pictures people made before them. There’s no ranking I need to defend to keep doing work that matters to me.
The progress I care about now is whether I can see something I would have missed a few years ago. Do I understand the people I’m photographing a little better? Can I tell their story more clearly? Will they find more of themselves in the pictures? Those questions give me plenty of work to do.
[VI]
4. Khi photographer bắt đầu chụp cho thuật toán
Mạng xã hội đã mang đến rất nhiều cơ hội cho những người làm nhiếp ảnh. Nhờ nó, chúng ta có thể giới thiệu tác phẩm đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người mà trước đây khó có thể tiếp cận. Nhưng nó cũng âm thầm thay đổi cách chúng ta đánh giá một bức ảnh. Chúng ta bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc tấm ảnh nào dễ được chia sẻ, góc chụp nào khiến người ta dừng lướt, màu sắc nào đang được yêu thích và cách trình bày nào có khả năng thu hút nhiều tương tác. Những điều đó không sai nếu mục tiêu là truyền thông hay kinh doanh.
Nhưng với một documentary photographer, mình nghĩ có một ranh giới rất quan trọng cần giữ. Chúng ta đang chụp những gì thực sự đáng nhớ, hay đang chụp những gì có khả năng được chú ý?
Một khoảnh khắc chân thật không phải lúc nào cũng đẹp theo tiêu chuẩn của mạng xã hội. Ánh sáng có thể không hoàn hảo, hậu cảnh có thể lộn xộn, biểu cảm của nhân vật đôi khi chẳng hề duyên dáng. Nhưng nếu khoảnh khắc ấy chứa đựng một câu chuyện quan trọng, liệu chúng ta có nên bỏ qua chỉ vì nó không đủ hấp dẫn để đăng Instagram? Mình không nghĩ vậy.
Điều này không có nghĩa documentary photography là cái cớ cho những bức ảnh cẩu thả. Ngược lại, mình cho rằng việc tạo ra một bức ảnh có bố cục tốt, giàu cảm xúc trong một tình huống hoàn toàn không được sắp đặt đòi hỏi rất nhiều kỹ năng, kinh nghiệm và sự nhạy bén. Chúng ta vẫn cần làm chủ ánh sáng, bố cục, thời điểm và thiết bị. Chỉ khác là những kỹ năng ấy phục vụ cho câu chuyện, thay vì bắt câu chuyện phải phục vụ cho một phong cách hình ảnh.
5. Có nhất thiết phải luôn được xem là người giỏi nhất?
Mình từng có những bức ảnh đoạt giải thưởng quốc tế. Có những giai đoạn tên mình được nhắc đến khá nhiều trong cộng đồng nhiếp ảnh cưới. Mình biết ơn những sự ghi nhận ấy, bởi chúng đã mang đến cho mình nhiều cơ hội và cả sự tự tin trong những năm đầu phát triển sự nghiệp.
Nhưng nếu hỏi mình có muốn dành phần đời còn lại để chứng minh rằng mình vẫn giỏi như 7–8 năm trước không, câu trả lời là không. Mình không nghĩ một photographer cần phải mãi đứng ở vị trí mà người khác từng đặt họ vào.
Có thể một ngày nào đó, những bức ảnh của mình không còn được cộng đồng yêu thích như trước. Có thể sẽ xuất hiện rất nhiều photographer trẻ tài năng hơn, sáng tạo hơn, với những cách tiếp cận hoàn toàn mới. Và mình thực sự mong điều đó xảy ra. Bởi một nền nhiếp ảnh chỉ phát triển khi thế hệ sau có thể đi xa hơn thế hệ trước. Nhưng mình cũng không nghĩ sự xuất hiện của những người giỏi hơn khiến những gì thế hệ trước từng làm trở nên vô nghĩa.
Nhiếp ảnh không phải một bảng xếp hạng mà chỉ có người đứng đầu mới xứng đáng được tiếp tục làm nghề. Mình không cần phải thắng ai để tiếp tục tin vào những gì mình đang làm. Điều mình quan tâm hơn là liệu hôm nay mình có nhìn thấy những điều mà vài năm trước mình chưa đủ trải nghiệm để nhận ra hay không. Liệu mình có hiểu con người sâu sắc hơn, kể chuyện tốt hơn và tạo ra những bức ảnh có ý nghĩa hơn đối với người được chụp hay không. Đó là cách mình muốn đánh giá sự tiến bộ của bản thân.
[EN]
6. What if I really am out of the meta?
If it means some of the pictures I make are out of step with what’s popular, fair enough. I still experiment, still make photographs that don’t work and still come home from weddings knowing I could have handled something better. I have a clearer sense now of what I want to spend those years learning to do.
The people I think about when I make a wedding album are the people who will live with it. Sometimes the picture they love most isn’t the one I’d put forward as my best work. I’m glad they tell me. It’s a chance to understand what was happening in their lives when I took it.
Trends have a shelf life. Memories don’t.
If a family can open the album twenty years later and find the people they miss, the things they felt and some ordinary detail they’d forgotten, I’ll know the work still means something. Perhaps that’s the only “meta” I want to follow.
Khoi Le — Documentary Photographer
Visual Legacy | #whenmemoriesspeak
[VI]
6. Vậy nếu thực sự đã "out meta" thì sao?
Nếu "out meta" có nghĩa là mình không còn chụp theo những phong cách đang thịnh hành, có lẽ nhận xét ấy đúng. Nếu nó có nghĩa là mình không còn cố gắng tạo ra những bức ảnh khiến tất cả mọi người phải trầm trồ, điều đó cũng có phần đúng. Nhưng nếu "out meta" đồng nghĩa với việc ngừng phát triển, ngừng học hỏi hay không còn khả năng tạo ra những tác phẩm có giá trị, mình nghĩ đó là một sự nhầm lẫn. Một người có thể không chạy theo xu hướng nhưng vẫn liên tục tiến bộ. Cũng như một người có thể rất giỏi bắt kịp xu hướng nhưng chưa chắc đã tìm được tiếng nói riêng.
Mình vẫn học mỗi ngày. Vẫn thử nghiệm những cách chụp mới, vẫn có những bức ảnh thất bại và vẫn có những tình huống khiến mình nhận ra mình còn thiếu sót rất nhiều. Chỉ là sau nhiều năm làm nghề, mình ngày càng rõ ràng hơn về điều mình muốn theo đuổi. Mình không muốn dành cả sự nghiệp để chạy theo những thứ có thể lỗi thời vào năm sau. Mình muốn dùng những năm tháng ấy để ghi lại những điều mà 20 năm nữa vẫn còn nguyên ý nghĩa.
Bởi đến cuối cùng, người xem quan trọng nhất đối với một bộ ảnh cưới không phải ban giám khảo, những photographer khác hay hàng nghìn người lạ trên mạng xã hội. Mà là những con người có mặt trong chính bộ ảnh ấy. Và đôi khi, những bức ảnh họ yêu quý nhất lại chẳng phải những bức ảnh mà chúng ta tự hào nhất về mặt kỹ thuật.
Xu hướng có hạn sử dụng. Ký ức thì không.
Nếu một ngày nào đó, ảnh của mình thực sự không còn hợp thời, mình hoàn toàn có thể chấp nhận điều đó. Chỉ cần 20 năm sau, khi một gia đình mở lại album ảnh và tìm thấy trong đó những con người, những cảm xúc, những điều bình thường mà họ đã vô tình quên mất, mình biết công việc của mình vẫn còn ý nghĩa. Có lẽ đó chính là thứ "meta" duy nhất mà mình muốn theo đuổi.
Khoi Le — Documentary Photographer
Visual Legacy | #whenmemoriesspeak
